Wystąpienie: Marcin Józefaciuk

Stanowisko

Panie Marszałku! Wysoka Izbo! Sołtys, rada sołecka, rada osiedla czy rada dzielnicy nie są dekoracją samorządu. To najbliższy mieszkańcom poziom reprezentacji, dlatego osoby pełniące te funkcje muszą spełniać jasne standardy, a ich mandat nie może zależeć od dowolności lokalnego statutu.

Cel projektu jest więc zasadny. Orzecznictwo pokazało, że gmina bez wyraźnej podstawy ustawowej nie może sama ograniczać biernego prawa wyborczego. Komisja poprawiła przy tym najpoważniejsze błędy pierwotnej wersji. Zamiast nadmiernie szerokiego katalogu skazań przyjęła znany z Kodeksu wyborczego standard prawa wybieralności do rady gminy. Termin dla rady liczony będzie od powzięcia informacji, wydłużono go do 3 miesięcy, zrezygnowano z obowiązkowych wyborów uzupełniających i wydłużono vacatio legis do 6 miesięcy. To są zmiany rozsądne i proporcjonalne.

Dobra intencja nie zastąpi jednak dobrej procedury. Projekt nadal nie mówi, kto ma przekazać radzie gminy wiarygodną informację o utracie prawa wybieralności. Nie określa też skutku bezczynności rady. Lokalna większość może więc zwlekać, chroniąc swojego człowieka.

Uchwałę będzie można zaskarżyć do sądu administracyjnego, lecz sama skarga nie wstrzyma jej wykonania. Tymczasem mandat wygasa natychmiast, a wakat może zostać obsadzony, zanim sąd stwierdzi błąd. Potrzebna jest szczególna, szybka kontrola sądowa.

Wątpliwości budzi także objęcie nowymi zasadami osób wybranych przed wejściem ustawy w życie, włącznie z oceną ich sytuacji w dniu wcześniejszych wyborów. Trzeba wreszcie poprawić art. 37e, aby bezspornie obejmował sołtysa i członków rady sołeckiej.

Popieram ustawowe usunięcie luki i jednolity standard uczciwości. Oczekuję jednak poprawek gwarantujących pewność prawa, skuteczną kontrolę i odporność procedury na lokalne układy. Uczciwy cel wymaga uczciwej procedury. Dziękuję.